Kuramsal Fiziğin öngördüğü ekstra boyutları neden hissedemiyoruz?

Bir gitar düşünün, tek teli var ve akord edilmiş… Telin değişik yerlerinden farklı kuvvette vuruşlar yapmalıyız ki farklı bir çok ses elde edebilelim. Bir de notalar var; notalar telin oluşturduğu temel sesler olarak tanımlanabilir. Temel sesler derken kastettiğim; diğer bütün sesleri bu notaların farklı kombinasyonlarından elde edebiliyor olmamızdır.

Hatta yardımcı olayım size:

Şimdi aynı şeyin içinde yaşadığımız evrene uyarlanabileceğini düşünün!.. Nasıl mı?
Neredeyse bir yüz yıldır fizikçiler, evreni bütünyle açıklayabilen bir teorinin arayışı içindeler. Evreni bütünüyle açıklamakla kasıt, ayrı ayrı kavramları açıklayan teorilerin tamamını birleştiren genel bir teori bulmak… Doğada herşeyi yöneten dört temel kuvvet mevcut:

Kütle çekimi; Genel Relativite ile
Zayıf ve Kuvvetli Nükleer Kuvvetler; Kuantum Mekaniği ile
Yükler arası çekim; Elektromanyetik Teori ile
açıklanır.

Sicim Teorisi (String Theory) denilen kuram, doğadaki dört temel kuvvet ve bunları açıklayan üç teoriyi bir arada barındırıp, en azından matematiksel olarak doğru bir şekilde açıklayan ilk ve tek teoridir.

Sicim teorisi aslında basit bir mantıkla, doğadaki temel parçacıkların, aynı gitarın tellerinden çıkan notalar gibi, ufak sicimlerin titreşimleri olduğu prensibinden yola çıkmaktadır.

Theory of Everything - String Theory 4

Bu temel varsayımdan yola çıkıldığında 1980’lerin ikinci yarısında, doğadaki temel kuvvetlerin tamamını içinde barındıran ve içinde yaşadığımız evreni açıklamaya aday 5 tane tutarlı ve farklı Sicim Teorisi bulunmuştur. Önceleri, bilim adamları bu 5 teorinin birbiriyle yarışacağını, en tutarlı sonuçları veren ve deneysel sonuçlarla tutarlılık gösteren teorinin yarışı kazanacağına inanıyorlardı. Bu teorilerin en belirgin ortak özellikleri hepsinde evrenin 10 boyutlu ve hepsinin süpersimetrik (bkz: https://cangurses.wordpress.com/2013/04/19/herkese-bir-superpartner/ ) olmasıdır.

 

Peki bu ekstra boyutları neden günlük yaşamımızda göremiyoruz, hissedemiyoruz?

Aslında cevabı çok basit; iki tepe arasına gerilmiş bir halatta yürüyen bir karıncaya 1 km. uzaktan baktığınızı düşünün

ant1.png

O kadar uzak mesafeden karıncanın rotası size tek boyut üzerinden görünecektir. Yani o esnada biri size ‘Karınca nerede?’ diye sorsa sadece yatayda aldığı mesafeyi söyleyip geçersiniz… Halbuki çok çok yakından bakıldığında, karıncanın halat üzerinde sarmallar çizerek ilerlediği, yani 3 boyutlu bir hareket yaptığı net aslında.

İşte içinde yaşadığımız 4 boyutlu evreninin geri kalan boyutlarına dair algımızda aynı bu şekilde…

Sebep yine aynı; String Theory’deki temel mesafe birimi Planck ölçeğinin uzunluğu

h= 1.6 10^(-35) metre… Yani bir protonon çapının 10^(-20)’si kadar küçük…

Şöyle ifade edeyim, bizim için atom neyse atom için de Planck uzunluğu o!…

İşte evrenin; içinde bulunduğumuz uzay-zamanın bu kadar küçük bir ölçeğe kadar inildiğinde aslında sürekli değil parçalı bir yapıya sahip olduğu (yani aralarında kısa kısa mesafeler (planck ölçeğinde) olan noktalar gibi düşünün) düşünülüyor ve ancak bu ölçeklere inildiğinde bu boyutların etkisinin hissedilebileceği öngörülüyor.

Örneğin CERN gibi parçacık hızlandırıcılarının bir önemi de bu… Az önce bahsettiğim gibi eğer temel parçacıklar aslında 10 boyutta titreşen ufak iplikler ise teorik olarak şu an bu ipliklerin her boyuttaki titreşimlerinin enerjilerini hesaplayabiliyoruz. Dolayısıyla belki şu an elimizdeki hızlandırıcılarla değil ama daha iyileriyle bu ölçümlerin deneyini de yapmak mümkün olacak.

Yani tüm devletlerin bir araya gelip, binlerce bilim insanından oluşan bir merkez kurup, her yıl milyarlarca dolar harcayıp ‘atomları ışık hızına yaklaştırıp çarpıştırmalarının’ çok temel bir sebebi var;

Evrenin en temel prensibini anlamak…

Bakın, Planck boyutuna inildiğinde uzayın dokusunun neye benzeyebileceğine dair bir simülasyon size fikir verecektir:

Nedir bu Asal Sayıların gizemi ve Riemann Hipotezi?!

Asal sayıların önemi hakkında çok önceleri bir yazı yazmıştım:

https://cangurses.wordpress.com/2013/07/13/bir-doga-harikasi-olarak-asal-sayilar/ 

Ve o zamandan beridir aklımda biraz daha detayına inmek… Yani yaklaşık 4 yıldır :).. Neyse…

Önce biraz durumu toparlayayım;

Nedir bu Asal Sayılar, bu sayı dizisini özel kılan nedir?

Okumaya devam et

ASIL ÇOK GÜZEL HAREKETLER; BUNLAR!

– Çok suratsız, adamın suratında meymenet yok!..
– Kıza bak ya, yüzü ışıldıyor, bakışı insana mutluluk veriyor.
– Adamın duruşuna, hareketlerine bak; tam bir lider üstelik çok da zeki.

Eskiden olsa, bu tip laflar edenlerle dalga geçerdim. Hepsine de bir cevabım olurdu:

– Arkadaşım belki kötü bir gün geçiriyor, çocuğu tanımadan etmeden…
– Yahu sen bu kızı bir de kendi ortamında gör bakalım. Mutluyum, neşeliyim, bıcır bıcırım… Hep oyun hocam bunlar.
– Hadi duruşundan liderlik özelliğini çıkarmanı anladık da zeki olduğunu nasıl anladın be güzel kardeşim!

RESİM5

Herkesin her dediğine karşı bir tez üretme, bilimle uğraşan, akademide olan çoğu insanın ortak bir hastalığı.

Buna bir de temel bilimlerle uğraşanların taa öğrencilik zamanlarından itibaren sosyal bilimleri küçümseme sendromu eklenince bazen benim gibi adamlara laf anlatmak zor olabiliyor!..

http://www.radikal.com.tr/hayat/asil_cok_guzel_hareketler_bunlar-1173889 Okumaya devam et

GRAVITON VE HER SEYIN TEORISI

Bilimin en temel olgularından birisi, belki de en önemlisi, soru sormaktır. Soru sorabilmenin kendisi bile başlı başına büyük bir eşiği geçmeyi gerektiriyor; doğru soruları sorabilmek ise bir sanat bence…

Çoğu kez bir şeyin keşfedilmesinin mümkün olup olmadığı sorularına verilen yanıtların kuramsal nitelikte olduğunu görüyoruz. Örneğin, Higgs parçacığının arayan deneylerin başlanmasının ardındaki en temel olgu, kuramsal verilerin tamamının parçacığın varlığına işaret etmesiydi. İnsanlık için diğer bir bariyer olan graviton’un keşfi için de benzer bir motivasyon mevcut. Kuramsal olarak varlığına işaret eden kuvvetli deliller mevcut.

Ancak, “Acaba bu keşfin yapılması için kullandığımız metodlar yeterli mi?” gibi önemli sorular mevcut.

soru Okumaya devam et

HER SEYIN TEORISI ve BIZ

Bir gitar düşünün, tek teli var ve akord edilmiş… Telin değişik yerlerinden farklı kuvvette vuruşlar yapmalıyız ki farklı bir çok ses elde edebilelim. Bir de notalar var; notalar telin oluşturduğu temel sesler olarak tanımlanabilir. Temel sesler derken kastettiğim; diğer bütün sesleri bu notaların farklı kombinasyonlarından elde edebiliyor olmamızdır.
Okumaya devam et

BİR DOĞA HARİKASI OLARAK ASAL SAYILAR

Çok büyük bir sayı düşünün ve bu sayı iki asal sayının çarpımından oluşmuş olsun. Bu asal sayıların hangileri olduğunu bulmak o kadar zor bir iştir ki bu bilgisizliğimiz bugünkü internet bankacılığının güvenlik sistemlerinde dahi kullanılmaktadır. Asal sayılar hakkında o kadar az şey biliyoruz ki buna hackerlar da dahil olduğundan bugün kırılması en zor kodlar, kriptolar bu bilgisizliğimize dayanıyor. Peki daha ilkokulda öğrendiğimiz Asal Sayılar hakkında nasıl olurda bu kadar az şey biliyor olabiliriz?
Okumaya devam et

BİZ DAHA İYİ BİLMELİYİZ

Türkiye’de yaşadığımız son bir buçuk ay herkesi depresif bir havanın içine sokmuş durumda. Olayların başlangıç aşamasında yaşanılan özgürlük hissi kendisini yavaş yavaş başka bir boyuta taşımaya başladı. Yazarlar başka herhangi bir konudan bahsederken kendilerini suçlu hissetmeye veya suçlanmaya; sosyal medyada normal bir paylaşım yapan sıradan insanlar bunu iki defa düşünmeye; arkadaş arasında yapılan muhabbetlerde normal bir konudan bahsedilmesi kınanmaya başlandı. Herkesi hafiften bir paranoya hissi almış durumda ki neredeyse, yöneticilerin çok önemli dünya kadar başka şey olurken odağı sadece bu konuya çekmek için her şeyi bilinçli şekilde ve psikolojik bir savaş yürütmek amacıyla uzattığını düşünmeye başlayacağız.
Okumaya devam et